گروه علوم دامي دانشگاه آزاد اسلامی مشهد

کنجاله کلزا

مقدمه

کنجاله کلزا یکی از منابع پروتئینی است که در سالهای اخیر به عنوان بخشی از جیره یا تنها منبع پروتئینی در جیره گاوهای شیری مورد استفاده قرار می گیرد. کنجاله کلزا یک منبع عالی هیستیدین، متیونین، سیستئین و ترئونین می باشد که در میان دیگر منابع پروتئینی بهترین توازن اسیدهای آمینه را دارا می باشد(2) . این کنجاله بالاترین اسکور پروتئین شیر که وابسته به ترکیب اسید آمینه ای منبع پروتئین در مقایسه با ترکیب اسیدهای آمینه پروتئین شیر می باشد را در بین دیگر منابع پروتئینی (به استثنای کنجاله ماهی 75 %) به خود اختصاص می دهد (69 % در مقایسه با کنجاله سویا با 46 %) (2). مصرف کنجاله کلزا تا قبل از سال1970میلادی به دلیل مقدار بالای گلوکوزینولات آن محدود بوده است ،اما با تولید ارقام اصلاح شده با گلوکوزینولات کم، مصرف آن افزایش یافته است و در اکثر موارد هیچ اثر سوئی بر مصرف، تولید شیر، سلامتی و باروری دیده نشده است(3).

مواد و روش ها

این طرح در واحد گاوداري دانشكده كشاورزي دانشگاه فردوسي با استفاده از 14 راُس گاو شيري هلشتاين شكم اول وچند شكم زايش و ميانگين روزهاي شيرواري (21/13  49) روز ودرقالب طرح کاملاَ تصادفی انجام شد. جيره ها براساس پيشنهادات  AFRC(1995) و پس از محاسبه ضرایب تجزیه پذیری براي گاو هاي شيري در اوايل شيردهي تنظيم شدند. جيره ها داراي پروتئين خام برابر بودند. به اين ترتيب تيمار يك حاوی 95/10درصدماده خشک جیره ،کنجاله سویاو تيمار 2 حاوي85 /10% کنجاله کلزا و 41/1 % کنجاله سویا بودند. در شروع آزمايش گاوها به مدت 7 روز براي عادت پذيري به شرايط سالن تحقيقاتي با جيرۀ معمول گاوداري تغذيه شدند، و سپس به مدت 7 هفته با تيمارهاي آزمايشي تغذيه شدند. خوراك گاوها دو مرتبه در روز در ساعت 8 صبح و 6 بعدازظهر به صورت جيرۀ كاملاً مخلوط (²TMR) در حد اشتها در اختيار حيوانات قرار گرفت. باقيمانده خوراك ها به طور روزانه جمع آوري شد. آب به صورت آزاد در اختيار دام ها قرار داشت. توليد شير هر گاو به صورت روزانه ثبت شد، و از شير به صورت هفتگي نمونه گيري شد. به منظور تهيه نمونه شير از سه نوبت دوشش روزانه نمونه گيري شده و سپس بر اساس نسبت حجم توليدي با يكديگر مخلوط شدند چربي، پروتئين، لاكتوزو مواد جامد فاقد چربی با استفاده از دستگاه ميلكو اسكن (Foss Electric, Conveyor 4000) و در آزمايشگاه جهاد دانشگاهي مشهد تعيين شد. ميزان نیتروژن اوره ای شير با استفاده از محلول شفاف با روش آنزيمي- نورسنجي ( كيت زيست شيمي ) توسط دستگاه اسپكتروفتومتر CECIL 1021 اندازه گيري شد. براي به دست آوردن نيتروژن اوره اي شير اوره به دست آمده بر عدد14/2 تقسيم گرديد. تجزيه و تحليل يافته هاي حاصل توسط روش اندازه گيري تكرار شده در واحد زمان و با استفاده از رويه Mixed در نرم افزار آماري SAS (2000) انجام شد.

جدول 1. ترکیب شیمیایی جیره های آزمایشی

 نتایج و بحث

مصرف ماده خشک : میانگین مصرف ماده خشک برای دوتیماردرجدول2گزارش شده است. میانگین مصرف ماده خشک در دام هایی که از جیره حاوی کنجاله کلزا استفاده کردند در مقایسه با دام های تغذیه شده با کنجاله سویا کمتر بود (94/19در مقابل 54/20کیلوگرم در روز).گلوکوزینولات ها، تانن و سیناپین سه ترکیب فنولی موجود در کنجاله کلزا میباشند که مصرف خوراک و خوش خوراکی را تحت تأثیر قرار می دهند که در این بین اثر گلوکوزینولات ها محرزتر است. کمتر شدن مصرف ماده خشک درجیره حاوی کنجاله کلزا با نتایج بدست آمده توسط فیشر[2]وهمکاران(4)، موستافا² و همکاران (9) مطابقت دارد.

تولید و ترکیبات شیر: مقادیر میانگین تولید و ترکیبات شیردرجدول 2 نشان داده شده است. میانگین تولید شیر در گاوهای تغذیه شده با کنجاله کلزا به مقدار جزئی کمتر از گاوهای تغذیه شده باکنجاله سویا بود اما این تفاوت از نظرآماری معنی دارنبود. نتایج این آزمایش ، نتایج بعضی از آزمایشات ( فیشر و همکاران (4) و اینگالس و شارما³ (5)) که نشان دادند با مصرف کنجاله کلزا، تولیدشیر کاهش می یابد را تأیید میکند. به نظرمی رسدکه دلیل کاهش تولیدشیر، کاهش در مصرف خوراک در گاوهای تغذیه شده با کنجاله کلزا باشد. چربی شیر در دامهای تغذیه شده با کنجاله کلزا بالاتر از دامهای تغذیه شده با کنجاله سویا بود (1/28 در مقابل 57/25گرم در کیلوگرم) اما تفاوت از نظر آماری معنی دار نبود (05/0  کوکونن⁴ گزارش کرد که با مصرف کنجاله کلزا تولید چربی شیر افزایش یافت (7). کنجاله کلزا حاوی 2/15 % فیبر، 8/29 % NDF و 5/20 % ADF است. احتمالاً افزایش جزئی در درصد چربی شیر با مصرف کنجاله کلزا به دلیل محتوای بالای فیبر آن در مقایسه با کنجاله سویا (8/5 % فیبر) و تولید استات بیشتر می باشد (1). میانگین پروتئین شیر در دامهای مصرف کنندة کنجاله کلزا بیشتر از گروه مصرف کننده کنجاله سویا بود (88/28 در مقایسه با 63/27) و این تفاوت از نظر آماری معنی داربود(05/0p) که نتایج بعضی آزمایشات (6 و 10) را تأیید می کند. با توجه به افزایش جزئی در میزان لاکتوز و افزایش معنی دار در محتوای پروتئین شیر، افزایش در محتوای SNF شیر بدیهی است.

نیتروژن اوره ای شیر در حیواناتی که از کنجاله سویا تغذیه کردند بالاتر بود (48/16 در مقابل 18/16 میلی گرم دردسی لیتر) ولی این تفاوت ازنظرآماری معنی دار نبود (05/0

جدول 2- مصرف ماده خشک، توليد و ترکیب شير در گاوهاي هلشتاين تغذيه شده با جیره های حاوی کنجاله سویا یا کلزا

نتیجه گیری

کنجاله کلزا یک منبع پروتئینی با کیفیت تغذیه­ای بالا برای تغذیه گاوهای شیری میباشد.اگرچه میزان پروتئین آن کمتراز کنجاله سویا می باشد اما از لحاظ اسیدهای آمینه به خوبی متوازن شده است. در آزمایش حاضرهمراه با جایگزینی کنجاله سویا با کنجاله کلزا، تفاوت معنی داری در تولید شیر دیده نشد و مقدار آن تقریباً ثابت باقی ماند، میزان چربی، پروتئین، لاکتوز و SNF در شیر افزایش یافت. درمیزان نیتروژن اوره ای شیر و نیتروژن غیرآمینی خون وگلوکز خون تفاوت معنی داری مشاهده نشد. با توجه به داخلی بودن کنجاله کلزا و قیمت مناسب (1800 ریال در مقابل 2700 ریال درسال1384) در مقایسه با کنجاله سویا می توان آن را به عنوان جایگزین مناسبی برای کنجاله سویا در نظر گرفت ،بدون اینکه هیچ اثر سوئی بر تولید و ترکیب شیر، وزن بدن، سلامتی و باروری مشاهده شود (3).

منابع

1. صوفی سیاوش ،ر.وجان محمدی ،ح. 1379. تغذیه دام . چاپ اول. انتشارات عمیدی

2.      Cheristensen.D.A.and J.J.Mckinon. 1994. Canola meal for dairy and beef cattle,

Section 3, Department of animal and poultry science, University of saakatchewan

meal and ful fat rapeseed of double low cultivars to dairy cows. Livestock

Production Science, 33:199-214

3.      Emanuelson, M.1994. Problems associated with feeding rapessed meal to dairy

cows, Swedish University of Agricultural science .Department of Animal

Nutrition and Management.s-75323

4.      Fisher, L.J.,and Dorothus.S .Walsh.1976.Substiution of rapeseed meal for soybean

meal as a source of protein for lactating cows. Can.J.Anim.Sci.56:233-242

5.      Ingalls.J.R., and H. R. Sharma. 1975. Feeding of Bronowski Span and Commerical

Rapeseed meals with or without addition of molasses or flavor in ration of

lactating cows,Can.J.Anim.Sci.55:721-729

6.      Khorasani.G.R.,Robinson,P.H. and Kenelly.J.J. 1993. Effects of canola meal

treated with acetic acid on rumen degradation and intestinal digestibility in

lactating dairy cows.J.Dairy Sci.,76:1607-1616

7.      Kokkonen,T.,M.Touri,V.Leivonen and Syrjala.2000. Effect of silage dry matter

content and rapeseed meal supplementation on dairy cows .1.Milk production

and feed utilization, Animal Feed Science and Technology,84:213-228

8.      Lindell, L.1976. Rapeseed meal in rations for dairy cows, 2.comparison of two

level of rapeseed meal , Swedish Journal of Agricultural Research, 6:65-71

9.      Mustafa, A.,Cheristensen.D.Mckinon,J. 1997. The effect of feeding high fibre

canola meal on total tract digestability and milk production,

Can.J.Anim.Sci, 77:133

10.  -Robinson, P.H.,G.R.Khorasani and J.J.Kennelly.1993. Forestomach and whole

tract digestion in lactating dairy cows fed canola meal treated with variable

11.  levels of acetic acid, J.Dairy Sci,552-561

Abstract: Effect of diets containing rapeseed meal or soybean meal on lactating Holstein cow responses

To study the effect of replacement of rapeseed meal instead of soybean meal, 14 early lactating Holstein Cows were assigned in a completely randomized design, with repeat measurement analysis for eight weeks. Experimental diets were contained 10/95% soybean meal in treatment 1(T1) and 10/85% rapeseed meal plus 1/41% soybean meal in treatment two (T2). Dry matter intake, milk yield and milk fat, protein, lactose and SNF were taken weekly. Dry matter intake was significantly differed between two treatments (p<0/05), and was lower for T2 compared with T1 (19/94 vs 20/54 kg/d). Milk protein (28/88 vs 27/63 g/kg) and SNF (86/03 vs 81/8 g/kg) were significantly higher (p<0/05) for T2 compared with T1. Milk fat, lactose and urea nitrogen were not different between two treatments (p>0/05).

Keywords: Rape seed meal, Soybean meal, Dry matter intake, Milk yield and composition