دو هفته اول پرورش جوجه هاي گوشتي: بحراني ترين زمان پرورش جوجه هاي گوشتي

ترجمه : آرش جوانمرد

دو هفته اول پرورش جوجه هاي گوشتي،‏ بحراني ترين زمان پرورش محسوب مي شود و در اين مقطع زماني، بيش از هر مقطع ديگري، اهميت استفاده ازراهكارهاي مديريتي مشهود مي باشد. هر نوع اشتباهي كه در طول اين دو هفته ممكن است رخ دهد،‏ به هيچ وجه قابل جبران در مراحل بعدي دوره پرورش نمي باشد. به طور معمول قبل از شروع تخمگذاري در گله مادر گوشتي،‏ يك برنامه خاص واكسيناسيون صورت مي پذيرد و در پي واكسيناسيون بالطبع بدن مرغان مادر در برابر واكسن‏ توليد آنتي بادي مادري خواهند نمود. اين آنتي بادي توليدي از طريق سيستم گردش خون مادر به زرده تخم مرغ منتقل مي گردد و بنابراين هنگامي كه كيسه زرده در جوجه تازه از تخم در آمده جذب مي شود‏ متعاقباً آنتي بادي موجود در كيسه زرده نيز جذب مي گردد. اگر در اوايل دوره پرورش‏‏‏‏، جوجه هاي گوشتي تحت مديريت مطلوبي قرار گيرند در طي شش روز اول كيسه زرده بطور كامل جذب خواهد شد. قبل از تكامل و پيدايش سيستم ايمني جوجه، آنتي باديهاي كه از طريق كيسه زرده جذب مي شونند مسئول مصونيت و حمايت از جوجه در برابر عوامل بيماريزاي مي باشند. يكي از عواملي كه مي تواند روند جذب آنتي بادهاي مادري را از طريق كيسه زرده مختل كند، استرس مي باشد. استرس باعث انقباض رگهاي خوني اطراف كيسه زرده مي شود و نهايتاً انتقال و جذب آنتي باديها و ساير مواد مغذي را از طريق عروق مزانتريك بلوكه مي كند. اگر كيسه زرده به طور كامل جذب نشود باقيمانده كيسه زرده به صورت يك جسم خارجي در حفره شكمي تلقي شده و بنابراين جوجه گوشتي به رشد مطلوب مورد انتظار در آخر دوره پرورش نخواهد رسيد. اين مقاله بعضي از جنبه هاي مديريتي را كه باعث جلوگيري از وقوع استرس در گله هاي جوجه هاي گوشتي را مورد بحث و بررسي قرار مي دهد. استرس ممكن است در نتيجه حرارت بالاي سالن، يا سردي بيش از حد سالن و يا بالابودن بيش از اندازه رطوبت بستر و يا تراكم گاز آمونياك يا محدوديت دسترسي به آب و دان يا رشد عوامل بياريزا در سالن و يا حتي در نتيجه واكسيناسيون روي دهد. اگر سيستم ايمني جوجه سالم باشد، ميكروارگانيزمهاي بيماريزا و انجام واكسيناسيون، فعاليت سيستم ايمني را تحريك خواهد كرد و از ابتلا جوجه ها به بيماريهاي شايعي مانند مارك، كوكسيديوز و اختلالات تنقسي جلوگيري خواهد شد. نياز به تعبيه تاسيسات مناسب در سالنهاي پرورش جوجه هاي گوشتي به منظور كاهش عوامل استرس زا همواره احساس مي شود يكي از مهمترين مواردي كه همواره بايد در سالنهاي پرورش جوجه هاي گوشتي مورد توجه قرار گيرد، اطمينان از عملكرد صحيح سيستم گرمادهي و هيترها مي باشد. در اوايل روزهاي پرورش جوجه هاي قادر به تنظيم درجه حرارت بدنشان نيستند تا اينكه به سن يك هفتگي برسند بنابراين نياز به منابع گرمازا مناسب كه تا سن يك هفتكي قادر به توليد مقادير كافي از BTU باشند و دماي بدن جوجه را در حد 104 الي 106 فارنهايت(40 الي 41 درجه سانتيگراد) ثابت نگه دارند، احساس مي شود. به منظور دستيابي به اين هدف، مادرهاي مصنوعي در سالن بايد در ارتفاع 76 سانتي متري بستر نصب نشوند و بتوانند گرماي مناسبي را در بستر سالن ايجاد كنند.
 


شكل يك ـ رعايت ارتفاع 76 سانتي متري مادر مصنوعي از بستر

پس از سپري شدن هفتمين روز پرورش، مغز جوجه قادر به تنظيم و كنترل حرارت بدن جوجه شده و از اين روز به بعد كنترل درجه حرارت بدن مستقيماً توسط مغز صورت مي گيرد و لذا حرارت بدن جوجه در حدود 40 الي 41 ثابت باقي مي ماند. و باقي مراحل رشد و نمو جوجه از اين به بعد از طريق تنظيم حرارت توليدي ناشي از هضم مواد مغذي و همچنين كنترل حرارت دفعي ادامه مي يابد. لذا بعضي از پرورش دهندگان بعد از هفته اول مادرهاي مصنوعي موجود در سالن پرورش را خاموش مي كنند و از ساير تجهيزات گرمايشي براي تنظيم درجه حرارت داخل سالن استفاده مي كنند تا نهايتا با بازدهي مناسب دماي سالن پرورش را بطور ثابت در 37 درجه سانتيگراد نگه دارند. جدول يك برنامه حرارتي مادر مصنوعي در سالن پرورش جوجه هاي گوشتي را در سنين مختلف نشان مي دهد.

 روز پرورش

 درجه فارنهايت

درجه سانتيگراد

7-1

90

32/2

14-8

85

29/4

21-15

80

26/6

28-22

75

23/9

35-29

70

21/1

عرضه به بازار- 36

70

21/1

جدول يك برنامه حرارتي مادر مصنوعي در سالن پرورش جوجه هاي گوشتي را در سنين مختلف

استفاده از مادر مصنوعي در طي تمام فصول سال امري ضروري است و فقدان آن مطمئناً باعث بروز استرس در سالن مي شود. نبايد فراموش كرد كه تا 7 روز اول پرورش جوجه ها نياز به گرماي مادر مصنوعي دارند و بنابراين در هر فصلي از پرورش اين مسئله بايد رعايت شود .



شكل دوـ تعبيه مادر مصنوعي حتي در سالهاي گرم سال


به عنوان مثال در ساعت 3 الي 5 صبح در ماههاي تير و مرداد، معمولاً جوجه ها روي هم انباشته مي شونند و ازدحام بيش از حد سعي در گرم كردن خود دارند كه اين علامت خود نشان دهنده اينست كه هنوز دماي سالن پرورش سرد است و به حد ايده ال نرسيده است. دسترسي به سيستم آبخوري مناسب به ميزان زيادي احتمال بروز استرس در سالن را تقليل مي هد. در هر سيستم آبخوري‏، آب بايد همواره در جريان باشد و همواره آب با كيفيت مناسب در دسترس جوجه ها قرار گيرد. معمولاً در سالنهاي پرورشي كه آب با كيفيت مناسبي در اختيار جوجه ها قرار گيرد، شاهد جوجه هاي سرحال و بدون مسئله خاص خواهيم بود. تعبيه سيستم آبخوري قطره اي حدود 50 درصد احتمالات ابتلا به بيناريهاي متداول آسيب رساننده به جوجه ها را مرتفع مي كند. چنين آبخوريهايي از سوي ديگر شرايط مطلوب و مناسبي را در بستر سالن پرورش بوجود مي آورد. بهر حال در صورتي كه سيستم آبخوري قطره اي در يك سالن پرورش نصب شود، پرورش دهندگان بايد از نكات مديريتي و نحوه اداره چنيني آبخوريهاي مطلع شونند.
 


شكل سه ـ سيستم آبخوري قطره اي


بهر حال هر لحظه امكان دارد كه جريان آب در داخل اين سيستم قطع شود و يا اينكه بخصوص در هفته هاي اول ارتفاع اين آبخوري با قد جوجه ها مطابقت نداشته باشد و يا سيستم آبخوري در محلي نصب شودكه مانع از جريان مناسب هوا در محلهايي از سالن شود كه جوجه ها براي نوشيدن اب به آنجا هجوم مي آورند. امروزه در بسياري از مزارع پرورش جوججه هاي گوشتي از يك دستورالعمل كلي براي نصب تاسيسيات مورد نياز استفاده مي كنند. كارخانجات سازنده سيستم آبخوري قطره اي توصيه مي شود كه يك چنين سيستم آبخوري براي تعدا 15 جوجه كافي است بجز در موارد كه محدوديتي در نصب خطوط اضافي در سالن وجود نداشته باشد. از بهترين راهكارهاي مديريتي پيشنهادي اينست كه علاوه بر نصب سيستم آبخوري قطره اي در سالن در اطراف مادرهاي مصنوعي، از آبخوريهاي ديگري نيز استفاده شود. رعايت اين مسئله بخصوص در هفته هاي اول يكي از عوامل كاهش تلفات احتمالي مي باشد. عمده ترين انتقادي كه به سيستم آبخوري قطره اي وارد مي شود مسئله بازدهي وكارايي اين سيستم در دراز مدت است. در طي روزهاي اول پرورش، ارتفاع آبخوري قطره اي با مينگين اندازه قد جوجه ها كه قادر به ديدن قطرات آب هستند، تنظيم مي شود.
يكي از نكات مهمي كه بايد مورد توجه قرار گيرد اينست كه بايد دماي آبخوريها در حدود درجه حرارت منطقه آسايش باشد. دانخوريها بايد به تجهيزات ويژه مجهز شود و همچنين در جاهايي نصب شونند كه جوجه ها براي مصرف دان نياز به ترك مادرهاي مصنوعي را نداشته باشد. به عنوان مثال اگر شما مادر مصنوعي با 1000 جوجه داشته باشيد بايد 8 عدد دانخوري اضافي علاوه بر دانخوريهاي ثابت موحجود در سالن تعبيه كنيد. در سه روز اول پرورش همواره بايد دانخوريها پر از دان باشند.

 

 

 

 

 

شكل چهار- سيستم دانخوري اضافي تا سه روز اول پر از دان


بعد از سپري شدن اين سه روز در دسترسي بيش از اندازه دان بايد محدوديت قائل شد. عدم فاصله مناسب بين دانخوريها نيز به نوعي باعث ايجاد استرس به جوجه ها مي شونند. توصيه هاي مديريتي ذكر شده از جمله عواملي هستند كه باعث كاهش استرس در سالن پرورش مي شونند. بهر حال پرورش دهندگاني كه در دو هفته اول دچار مشكلات ناشي از تلفات معني دار در اطراف دانخوريهاي زنجيره اي مي شونند، لازم است كه علاوه بر دانخوريهاي زنجيره اي از دانخوريهاي ثابت نيز استفاده كنند. در دو هفته اول هر نوع محدوديت در دسترسي به آب و دان كافي بالطبع به كاهش سود در آخر دوره منجر خواهد شد لذا با سركشيهاي مداوم بايد اين مسئله را به حداقل ممكن خود رساند.
پرورش جوجه هاي گوشتي نياز به پشتوانه علمي و مديريت كاربردي دارد و در نهايت بايد به اين باور برسيم كه اگر نكته اي در سالن پرورش درست رعايت نشود جوجه ها نمي توانند اشتباهات ما را به ما گوشزد كنند و ما بايد خود آگاهانه احتمال بروز هر مشكلي را به حداق ممكن برسانيم.