مشكلات پوسته تخم مرغ در مرغان تخم گذار

مهندس مجتبي بشارتيان کارشناس علوم دامی

1-محافظت از كيفيت پوسته تخم مرغ :    

كيفيت ضعيف پوسته تخم مرغ هزينه بسيار زيادي را مي توانند به دنبال داشته باشد كه از چشم توليد كننده ممكن است دور بماند . تخمين ها نشان مي دهند كه بيشتر از 10% از تخم مرغ هاي توليد شده در مرغداري ها غير قابل جمع آوري هستند يا شكسته مي شوند ، قبل از اينكه قصد استفاده از آنها را داشته باشيم . در ابتدا 2 تا 5 درصد ضايعات واقعي داريم ، كه علت آن ها معمولاً پوسته خراب ، ترك خورده يا شكسته شده مي باشد ، بطوريكه آنها ديگر قابل استفاده نيستند و نمي توان آنها را جمع آوري و بسته بندي نمود . 3 تا 8 درصد ديگر نيز بعد از جمع آوري ، انتقال از ميان تسمه ها و دستگاهها ، كندلينگ ، بسته بندي و حمل و نقل براي رسيدن به دست مصرف كننده اتفاق مي افتد . علت 2 تا 5 درصد زيان كه سبب غير قابل جمع آوري بودن تخم مرغ ها مي شود ، بيشتر مربوط به كيفيت پوسته مي باشد اما دلايل ديگر هم دارد . در كل اين ضرر و زيان به ميزان قابل توجهي به واسطه سهل انگاري هاي مديريتي رخ مي دهد و با دقت زياد در پرورش و مديريت تا حدودي قابل بر طرف شدن است . اين زيان اقتصادي در رابطه با مرغان مادر بعلت كاهش قابليت جوجه درآوري و ضعيف بودن جوجه نيز بيشتر     مي تواند باشد . بنابراين هر توليد كننده بايد تلاشش را به بهبود كيفيت پوسته تخم مرغ و كاهش دادن شكستگي تخم مرغ ها  معطوف كند .

1-1-تخم مرغ :

تخم مرغ سالم يك سلول توليد مثلي بزرگ و پيچيده است و يك مركز كوچك زندگي مي باشد . جايي كه توسعه اوليه جنين در آن اتفاق مي افتد . بيشتر تخم مرغ هاي تجاري غير بارور هستند . زرده بوسيله آلبومن احاطه شده است ، كه داراي محتواي آب زيادي مي باشد ، الاستيسيته است و ظرفيت جذب تكانه دارد . اين توده دست نخورده بوسيله دو لايه و يك پوشش خارجي به نام پوسته تخم مرغ احاطه شده است . پوسته يك شكل و ظاهر مناسب را براي تخم مرغ  فراهم مي كند و در تغذيه جنين داخل تخم مرغ دخالت دارد .

تخم مرغ داراي حدوداً 76% آب ، 12% پروتئين ، 10% چربي و به ميزان مورد نياز ويتامين ، مواد معدني ، كربوهيدرات ها است . تخم مرغ يك منبع بزرگ پروتئين براي رژيم غذايي بشر مي باشد كه ارزش بيولوژيكي بالا و نرخ كارايي پروتئين عالي دارد .

1-2-پوسته تخم مرغ :

پوسته بيروني تخم مرغ شامل 10 تا 11% از كل وزن تخم مرغ است . ميانگين وزن آن در حدود 5 تا 6 گرم      است.

پوسته تخم مرغ خواص مكانيكي جالب توجهي دارد كه در برابر شكنندگي مقاومت  قابل ملاحظه اي را به وجود مي آورد (30N  > ) و ضخامت آن 350 تا 300 ميكرو متر مي باشد . اين ساختار يك نقش مهم را در نگهداري از محتويات دروني تخم مرغ بازي مي كند و از ورود ميكروبها جلوگيري به عمل مي آورد . در عين حال اين حفاظت و كنترل را در رابطه با محيط فيزيكي ، مبادله آب و گازها ، بر عهده دارد . محتواي كلسيم پوسته تخم مرغ در حدود    2 – 7/0 گرم مي باشد .

1-3-ميانگين ميزان محتويات پوسته :

 

كربنات كلسيم                                                                         97 – 94 %

فسفر                                                                                     3/0 %

منيزيوم                                                                                   2/0 %

سديم ، پتاسيم ، منگنز ،‌ آهن و مس                                           به ميزان كم

مواد آلي                                                                                 2% <

 مقدار كم مواد آلي بيش از همه شامل پروتئين ماتريكس ( مخلوطي از پروتئين ها و پلي ساكاريدهاي غني شده در موكوس سولفاته ) و رنگدانه پوسته مي باشد .

پروتئين هاي ماتريكس در رابطه با ارزيابي پوسته بسيار حائز اهميت هستند و بعنوان شالوده براي فرو رفتگي هاي كربنات كلسيم عمل مي كنند .

حدود 8000 منفذ ميكروسكوپي در پوسته وجود دارد . سطح بيروني پوسته خودش شامل يك پوشش موكوسي   ( كوتيكول ) است كه پيش از تخم گذاري روي تخم مرغ كشيده مي شود . اين پوشش پروتئيني به نگهداري محتواي داخلي تخم مرغ در مقابل نفوز باكتري ها از ميان منافذ پوسته كمك مي كند .

1-4-كيفيت پوسته تخم مرغ :

ارزيابي ظاهري پوسته تخم مرغ مي تواند هر يك از فاكتورهاي بررسي كننده كيفيت پوسته را شرح دهد . بعنوان مثال سلامت پوسته ، شكل پوسته و رنگ پوسته . به هر حال براي مرغان تخمگذار تجاري و عمل كرد          باروري ، كيفيت پوسته به معني افزايش ضخامت پوسته و قدرت مقاومت در برابر شكستگي پوسته  براي كاهش شمار تركهاي تخم مرغ ها مي باشد . كه در قابل خريد بودن و قابليت جوجه در آوري و زنده ماندن جوجه هاي هچ شده بسيار موثر است .

1-5-روش هاي اندازه گيري كيفيت پوسته :

در مزرعه باید روش ها و لوازم مصنوعي براي دستيابي به پارامترهاي كيفيت پوسته موجودباشند . قدرت پوسته تخم مرغ خيلي مهم است ، اما تنها فاكتور تشخيص كيفيت پوسته نيست ، كيفيت پوسته تخم مرغ مي تواند بصورتهاي زير ارزيابي شود :

اندازه تخم مرغ و عيوب ظاهري پوسته

وزن مخصوص

رنگ پوسته

قدرت شكنندگي پوسته

درصد پوسته ( وزن تخم مرغ / 100 × وزن پوسته )

ضخامت پوسته ( mm )

ساختار ( ULTRASTRACTUR ) پوسته .

1-5-1-وزن مخصوص :

وزن مخصوص يك شي برابر وزن حجم آن نسبت به وزن يك ميزان حجم برابر آب با آن وقتي هر دو در دماي يكساني قرار دارند است . وزن مخصوص تخم مرغ نيز برابر با چگالي تخم مرغ نسبت به آب است . وزن مخصوص هر چهار قسمت تخم مرغ متفاوت است ( پوسته : 325/2 ، زرده : 032/1 ، آلبومن : 038/1 ، غشاء پوسته : 075/1 ) . از اين رو وزن مخصوص پوسته نسبت به قسمت هاي ديگر تخم مرغ نزديك به دو برابر است ، درصد پوسته تأثير بزرگي بر وزن مخصوص كل تخم مرغ دارد ، بطوريكه مقدار افزايش پوسته ، وزن مخصوص تخم مرغ را بطور محسوس افزايش مي دهند .

بنابراين وزن مخصوص تخم مرغ يك شاخصه بسيار خوبي براي اندازه گيري درصد پوسته تخم مرغ و نهايتاً كيفيت پوسته مي باشد .

اگر وزن مخصوص تخم مرغ هاي يك گله بطور ميانگين كمتر از 08/1 باشد وقوع شكستگي در آن گله طبيعي خواهد بود .

كيفيت پوسته تخم مرغ با افزايش سن مرغ كاهش مي يابد ، همچنين ضخامت پوسته تخم مرغ و وزن مخصوص تخم مرغ نيز با افزايش سن مرغ كاهش خواهد يافت .

وزن پوسته تخم مرغ ( SW ) با افزايش سن مرغ به طور تقريبي ثابت باقي مي ماند اما وزن تخم مرغ ( EW ) با افزايش سن مرغ افزايش مي يابد . اين امر باعث مي شود تا ضخامت پوسته تخم مرغ در ضمن دوره تخمگذاري كاهش يابد . روش هاي زيادي براي اندازه گيري كيفيت پوسته تخم مرغ ، مورد استفاده قرار مي گيرد كه اين روش ها به ميزان زيادي با يكديگر همبستگي دارند اما براي اندازه گيري كيفيت پوسته تخم مرغ ، بيشتر از وزن مخصوص تخم مرغ ( ESG ) استفاده مي شود . اين روش بسيار خوبي براي مطالعه ضخامت پوسته تخم مرغ در لانه هاي تخمگذاري و تخمين ميزان شكستگي تخم مرغ در هنگام انتقال و عمل آوري است .

در بيشتر تحقيقات براي بررسي كيفيت پوسته تخم مرغ به طور معمول ، اثر يك عامل  روي كلسيفيكاسيون تخم مرغ تعيين مي شود . بنابراين ثابت باقي ماندن وزن پوسته تخم مرغ ، هنگامي كه وزن تخم مرغ تغيير كند بدين دليل است كه سن ، اثري معكوس روي وزن مخصوص تخم مرغ ايجاد مي كند .

در يك تحقيق ، فرمول هايي ارايه شد كه با استفاده از EW و ESG مي توان SW را تخمين زد و با استفاده از SW و EW مي توان ESG را تخمين زد .

اين فرمول ها براي تخمين وزن پوسته و وزن مخصوص تخم مرغ در 7 سويه از مرغ هاي تخمگذار كه توسط 6 سطح مختلف از كلسيم تغذيه شدند ، مورد استفاده قرار گرفت و ارزش هاي به دست آمده توسط اين روش با اندازه گيري SW و ESG همبستگي بالايي داشت .

مواد و روش هاي انجام تحقيق به قرار زیر بود :

300 عدد تخم مرغ به صورت انفرادي وزن شد و سپس به گروه هاي 10 تايي تقسيم شد . تخم مرغ ها توسط يك گله 350 تايي از مرغان لگهورن سفيد با تاج ساده كه در حدود 36 هفته سن داشتند ، توليد شده بودند .

مرغ ها توسط يك جيره پايه متشكل از ذرت و كنجاله سويا به گونه اي تغذيه شدند كه روزانه 9/2 گرم كلسيم و 250 ميلي گرم فسفر كل دريافت كنند .

هر 10 تخم مرغ به صورت گروهي وزن شده و حجم كل آنها به وسيله روش شناور سازي در آب در يك سيلندر مدرج تعيين شد . تقسيم كردن وزن بر حجم تخم مرغ روشي است كه براي محاسبه دانسيته تخم مرغ ( ED ) استفاده مي شود ، سپس ( ESG ) را تعيين كرده و اندازه گيري ها با افزايشي معادل 0025/0 اصلاح شد .

در هيچ مقاله علمي ، ارزش خاصي براي دانسيته پوسته تخم مرغ وجود ندارد بنابراين مي توان آن را توسط شيوه زير محاسبه كرد .

ابتدا تخم مرغ ها ، شكسته شده و محتويات داخلي آنها خارج مي شود . سپس پوسته ها را شسته و در هوا خشك مي كنند و تك تك با دقت 1/0 گرم وزن مي شوند . حجم گروه هاي 10 تايي پوسته تخم مرغ توسط شيوه غوطه ور كردن در آب تعيين مي شود . دقت داشته باشيم كه لايه كيسه هوايي به پوسته نچسبيده باشد . سپس دانسيته پوسته تخم مرغ به وسيله تقسيم كردن وزن بر حجم پوسته تخم مرغ محاسبه مي شود .

1-5-1-1-ارزيابي فرمول ها :

براي اثبات فرمول ها : تخم مرغ ها از 7 سويه مرغ تخمگذار تجاري جمع آوري شد . ( سويه هاي : هاي لاين W36 ، W77 ، دكالب XL و DK ، شيور 288 ، هاي سكس قهوه اي و بابكوگ قهوه اي )

اين سويه ها با 6 سطح مختلف كلسيم تغذيه شدند ( 75/1 و 2 و 5/2 و 3 و 5/3 و 4% ) 6 تكرار از 12 مرغ ( هر 2 مرغ در يك قفس ) در 24 تيمار در غالب يك طرح فاكتوريل شش در هشت مرتب شد . از هر تكرار 5 تخم مرغ انتخاب شد كه در مجموع 30 تخم مرغ از هر تيمار و به طور كلي هزار و 260 تخم مرغ جمع آوري شد . مرغ ها 36 هفته سن داشتند . تخم مرغ ها در ساعت 3 بعد از ظهر روز اول انتخاب شدند و در اتاقي با درجه حرارت 21 درجه سانتيگراد كه رطوبت آن كنترل نمي شد ، نگهداري شدند . در روز دوم ، تخم مرغ ها به محل انجام آزمايش منتقل شدند ، ابتدا تخم مرغ ها وزن شدند و سپس در روز سوم ، وزن مخصوص تخم مرغ ها به وسيله روش شناور كردن در آب تعيين شد . سپس تخم مرغ ها ، شكسته و داخل آن شسته و خشك شدند و پوسته هايي كه در هوا خشك شده بودند ، وزن شدند . SW و ESG نيز توسط فرمول ها محاسبه شدند و در نهايت ضريب همبستگي بين SW و  ESG محاسبه شده توسط فرمول و SW و ESG اندازه گيري شده ، تعيين شد .

لازم است اين فرمول ها براي اختلافات در وزن پوسته تخم مرغ بين تيمارها در طي چندين آزمايش تصحيح شود .

نتيجه اینکه :

ميانگين وزن تخم مرغ ها 64/57 گرم و ميانگين حجم تخم مرغ ها CC 42/53 بود .

ارزش هاي مختلف براي تخمين وزن مخصوص تخم مرغ

به وسيله تقسيم كردن وزن بر حجم هر تخم مرغ ESG معادل 079/1 به دست آمد اما ESG توسط روش شناور سازي 0815/1 به دست آمد .

در واقع ED توسط تقسيم كردن EW بر EV به دست آمد .

مي توان فرمول را به صورت زير نوشت :

ED = EW

EV

وزن مخصوص عبارت است از وزني از يك حجم از يك نسبت ماده به وزني از همان حجم آب 4 درجه سانتيگراد كه در اين درجه حرارت ، آب حداكثر دانسيته را دارد .

بنابراين ESG را مي توانيم با استفاده از فرمول زير محاسبه كنيم .

ESG = 1 * EW

          D1  EW      

D1 = وزن يا چگالي 1 ميلي ليتر آب در درجه حرارتي كه اندازه گيري ها انجام مي شود .

دانسيته آب در 21 درجه سانتيگراد 998/0 گرم در هر ميلي ليتر مي باشد . وقتي در اين فرمول ، درجه حرارت 21 درجه سانتيگراد در نظر گرفته شود ESG معادل 0812/1 به دست مي آيد . در اندازه گيري ESG به وسيله روش شناور سازي ، نيازي به تصحيح نيست ، زيرا درجه حرارت محلول با درجه حرارت تخم مرغ ها برابر است .

فرمول را مي توان به صورت زير ادامه داد .

ESG = 1 *       EW       

        D1   ECV + SV

حجم محتويات تخم مرغ = ECV

حجم پوسته تخم مرغ = S

بنابراين :

ESG = 1 *                EW              

      D1       EW – SW  + SW

                        ECD       SD

وزن پوسته تخم مرغ 13/5 گرم و حجم آن 53/2 ميلي ليتر بود . بنابراين دانسيته پوسته ( SD ) 028/2 به دست آمد . براي تخم مرغ هايي كه 24 ساعت ذخيره شده اند ، دانسيته محتويات تخم مرغ به وسيله تقسيم وزن محتويات تخم مرغ به حجم آنها ، معادل 031/1 به دست آمد . معادله با جايگزيني اعداد به دست آمده ، گسترش يافت و به صورت زير در آمد .

ESG = 1 *       EW     

               998 EW – SW + SW

                            1.031     2.028

ESG =                          EW                             

            9680 * ( EW – SW ) + ( 4921 * SW )

براي محاسبه كردن SW مي توانيم فرمول شماره 4 را به صورت زير گسترش دهيم :

EW – SW + SW = 1 * EW

     ECD        SD   D1  ESG

SW – SW = 1 * EW – EW

SD   ECD   D1   WSG   ECD

SW = ( ECD – SD )  = EW * ECD – EW * D1 * ESG

( SD * ECD )        D1 * ESG * ECD

SW = ( EW * ECD * SD ) – ( EW * D1 * ESG * SD )

D1 * ESG ( ECD – SD )

SW = D1 * SD * EW – ( ECD * SD * EW ) ESG

D1 ( SD – ECD )

SW = SD * EW – ( ECD * SD * EW ) D1 * ESG

SD – ECD

SW = 2.028 * EW – ( 1.031 * 2.028 * EW ) . 998 * ESG

2.028 – 1.031

SW = ( 2.0341 * EW ) – 2.1014 * EW

                                          ESG

زماني اين فرمول ها ، مفيد است كه در همان درجه حرارت و با همان سويه مرغ هاي مورد آزمايش كار كنيم . در اين آزمايش مي توانيم فرض كنيم SD و ECD ثابت هستند .

بنابراين مي توانيم SW و ESG را با داشتن تنها 2 متغير از 3 متغير در همان درجه حرارت به دست آوريم .

وقتي كه مي خواهيم اثر عوامل گوناگون را بر روي كلسيفيكاسيون پوسته بررسي كنيم يا هنگامي كه انتخاب ژنتيكي صورت مي گيرد ، وزن پوسته ، بهترين روش اندازه گيري است .

وزن كردن پوسته هاي تخم مرغ به زمان زياد و يك جاي بزرگ نياز دارد كه پوسته هاي شكسته را نگهداري كنيم . مزيت فرمول شماره 14 اين است كه مي توانيم تنها به وسيله وزن كردن تخم مرغ ها و اندازه گيري ESG به يك تخمين قابل اعتماد براي SW برسيم .

1-5-1-2-ارزيابي فرمول هاي جديد :

يك همبستگي معني دار بالايي ( 01/0 < P ) براي همه سويه ها بين SW اندازه گيري شده و ميزاني كه از طريق فرمول به دست آمد ، وجود دارد . همچنين براي همه سويه ها ، يك ضريب همبستگي بالايي ( 01/0 < P ) بين ESG اندازه گيري شده و ميزاني كه از طريق فرمول به دست آمد ، وجود دارد .

ضريب همبستگي بين swوesg اندازه گيري شده و محاسبه شده توسط فرمول براي 7 سويه ازمرغ هاي تخم گذارتجاري

ضريب همبستگي با معني داري بالايي ( 01/0 < P ) براي همه 6 سطح كلسيم براي هر دو روش محاسبه SW وجود دارد . ESG محاسبه شده و ESG اندازه گيري شده نيز براي تخم مرغ هاي مرغاني كه جيره هاي خاص شامل 2 تا 4 درصد كلسيم دريافت كرده اند به ميزان زيادي همبستگي دارند . ( 01/0 < P )

ضريب همبستگي بين swوesg اندازه گيري شده و محاسبه شده توسط فرمول وقتي كه مرغ ها توسط 6 سطح مختلف كلسيم تغذيه ميشوند .

اعداد به دست آمده در آزمايش حاضر نشان مي دهد كه فرمول هاي به وجود آمده براي SW و ESG مي تواند SW تخم مرغ را با يك درجه بالاتري از دقت پيش بيني كند .

همچنين پيشنهاد مي شود براي محاسبه ESG از فرمول و از SW و EW استفاده شود كه بسيار دقيق مي باشد . فرمول 6 مي تواند براي تصحيح ESG يك تخم مرغ كه SW و EW متفاوتي دارد ، مورد استفاده قرار گيرد .

يك مثال : فرض كنيم كه وزن تخم مرغ هاي گروه كنترل 59 گرم و وزن مخصوص آنها 084/1 و وزن تخم مرغ هاي گروه آزمايش 57 گرم و وزن مخصوص آنها 087/1 مي باشد . اختلاف در وزن مخصوص از نظر ، آماري معني دار است اما انتظار مي رود اختلاف 2 گرمي در وزن تخم مرغ ، وزن مخصوص تخم مرغ را معادل 002/0 گرم بر ميلي ليتر تغيير دهد . بنابراين وزن مخصوص تخم مرغ براي گروه مورد آزمايش 085/1 مي باشد كه به طور احتمالي ، اختلاف معني دار نمي باشد . اگر اثر تيمارها باعث افزايش كلسيفيكاسيون پوسته و در نتيجه باعث افزايش كيفيت پوسته تخم مرغ مي شود اين نوع از تصحيح لازم مي باشد .

در تحقيقات درباره كيفيت پوسته تخم مرغ ، استفاده از SW بسيار مفيد است و بهترين روش اندازه گيري از قابليت مرغ ها در تثبيت كلسيم در پوسته تخم مرغ است .

در واقع اختلاف در EW كه نتيجه عوامل گوناگون است به وسيله استفاده از فرمول 14 حذف مي شود و محاسبه SW مي تواند با سرعت انجام شود و اين روش باعث كاهش زمان و فضاي مورد نياز خواهد شد . اين روش محاسبه براي متخصصين علم ژنتيك ، هنگامي كه مي خواهند جهت افزايش كيفيت پوسته تخم مرغ ، انتخاب انجام دهند ، بسيار مفيد مي باشد .

در طي تحقيقاتي EW معادل ( 6/58 و 5/68 ) و SW معادل ( 73/5 و 84/5 ) به ترتيب براي مرغ هاي 26 تا 49 هفته و 76 تا 97 هفته گزارش شد و از اين اعداد براي تخمين ESG به وسيله فرمول 14 استفاده شد و نتايج به دست آمده به ترتيب 085/1 و 0783/1 بود كه اختلاف اين دو 0069/0 است و اين نشان مي دهد كه اختلاف در ESG به وجود مي آيد اگر چه SW اختلاف معني دار نداشته باشد .

ميلز و همكاران ( 1985 ) گزارش كردند كه افزودن ويرجينامايسين به جيره مرغان تخمگذار به طور معني داري EW را كاهش مي دهد ( از 82/65 به 89/63 ) و به طور معني داري ESG را افزايش مي دهد ( از 077/1 به 0805/1 ) اما وقتي ESG تخم مرغ هايي كه از جيره حاوي ويرجينامايسين استفاده كرده اند . براي EW تصحيح شد ، وزن مخصوص تخم مرغ ها معدل 0788/1 به دست مي آيد . اين نشان مي دهد كه بيشترين افزايش در كيفيت پوسته به دليل كاهش EW است نه به دليل افزايش كلسيم تثبيت شده در پوسته تخم مرغ ، پترسون و همكاران ( 1977 ) گزارش دادند كه كاهش سطح مكمل متيونين در جيره مرغان تخمگذار به طور معني داري باعث كاهش EW و افزايش ESG مي شود اما اگر ESG براي EW تصحيح شود به طور احتمالي ، اختلاف بين تيمارها ، معني دار نخواهد بود .

رونالد و همكاران ( 1977 ) گزارش دادند تخم مرغ هايي كه قبل از ساعت 11 گذشته مي شوند ، نسبت به تخم مرغ هايي كه بعد از ساعت 14 گذاشته مي شوند ، سنگين تر هستند و وزن پوسته كمتري دارند . اين اختلافات بدون توجه به اينكه جيره شامل 25/2 يا 5/3 يا 6 درصد كلسيم مي باشد ، ديده شده است . تفاوت در وزن مخصوص تخم مرغ ها براي تخم مرغ هاي قبل از ظهر و بعد از ظهر براي مرغ هايي كه 25/2 و 5/3 و 6 درصد كلسيم دريافت كرده بودند به ترتيب 005/0 و 006/0 و 007/0 بود . اما وقتي وزن مخصوص تخم مرغ ها براي وزن تخم مرغ اصلاح شود ، اختلاف به ترتيب فقط 0028/0 و 0049/0 و 0051/0 بود . اين نشان مي دهد كه قسمتي از اختلاف در وزن مخصوص تخم مرغ هاي صبح و عصر به دليل اختلاف در وزن تخم مرغ مي باشد .

ميلز و همكاران در ( 1984 ) پيشنهاد دادند كه تفاوت در ميزان فسفر پلاسما ( 90/5 در برابر 91/4 ميلي گرم در دسي ليتر ) قبل از تخمك گذاري ، يك عامل مهم براي تفاوت بين پوسته هاي تخم مرغ هاي توليد شده در صبح و بعد از ظهر مي باشد .

فرمول اصلي براي تخم مرغ هايي كه كمتر از 24 ساعت ذخيره شده اند ، كاربرد دارد و وقتي تخم مرغ ها ، بيشتر ذخيره مي شوند و وزن آنها به دليل تبخير رطوبت كاهش مي يابد لازم است ، فرمول تصحيح شود .

1-6-قدرت مقاومت در برابر شكنندگي :

قدرت مقاومت در برابر شكنندگي پوسته مي تواند بوسيله اندازه گيري فشار ثابت وارده به آن اندازه گيري شود و بصورت cm2 / dynes يا N بيان مي شود .

نگهداري اندازه تخم مرغ ، كندلينگ روزانه و مناسب و اندازه گيري وزن مخصوص مي توان به آساني در سطح يك مزرعه انجام شود .

1-7-رنگ پوسته تخم مرغ :

رنگ پوسته مربوط به نوع رنگدانه های موجود در لایه خا رجی پوسته می باشد که مشخص کننده نژاد تولید کننده آن می تواند باشد، هر چند که در بین افراد یک نژاد نیز در یک گله از لحاظ شدت رنگ پوسته تفاوت وجود دارد. رنگ پوسته در بین سویه های تجارتی مرغان تخمگذار، سفید و یا قهو ه ای می باشد. مرغانی که لاله گوش آنها سفید است  تخم مرغ با رنگ پوسته سفید و آنهائی که لاله گوش قرمز دارند، تخم مرغ با رنگ               قهوه ای تولید می کنند. رنگ پوسته نشان دهنده ارزش غذائی نیست، هر چند که برای بعضی از مصرف کنندگان رنگ پوسته خاص مهم بوده و آنها تمایل به استفاده بیشتر از یک نوع رنگ پوسته خاص دارند. اصولاًًٌ تفاوتی از لحاظ ارزش غذائی بین تخم مرغهای با رنگ پوسته سفید و قهو ه ای وجود ندارد. در حالی که مرغا ن تولید کننده تخم مرغ با رنگ پوسته  قهو ه ا ی  از لحاظ جثه بزرگتر بوده و نسبت به مرغائی که تخم مرغ با رنگ سفید تولید می کنند حدود 30% خوراک بیشتری مصرف کرده و لذا قیمت تمام شده تخم مرغ های حاصله نیز بیشتر می گردد. ظاهر پوسته می تواند در بازار پسندی موثر باشد، خصوصیاتی مانند تمیزی ،شکل، بافت و شکسته نبودن پوسته نیز می توانند عوامل مهمی در زمینه بازار پسندی تخم مرغ محسوب گردند.

1-7-1-نکاتی در مورد تخم مرغ های پوسته رنگی:

1- در پوسته تخم همه نژادهای مختلف ماکیان رنگدانه وجود دارد ولی در تخم های پوسته سفید میزان آن کمتر است.

2- فلزات روی ، مس ، آهن و منگنز از حاملان رنگدانه های پوسته تخم مرغ می باشند.

3- رنگدانه های پوسته در کوتیکول و در قسمت سطحی لایه اسفنجی قرار دارند.

4- یکی از علل گران تر بودن تخم مرغ های پوسته قهوه ای ، مصرف بالای غذا توسط نژاد تولید کننده آن می باشد.

5- رنگ پوسته با ارزش تغذیه ای آن ارتباطی ندارد.

6- رنگ تخم های پوسته رنگی در اثر سرکه از بین می رود.

7- رنگ پوسته قهوه ای تخم مرغها در تابستان و بهار ، روشن تر و در زمستان و پاییز تیره تر می باشند.

8- طراحی مناسب قفس و کاهش استرس سبب بهبود پیگمینتاسیون پوسته تخم مرغ می گردد.

9- پورفیرین ها مستقیما" در خون توسط سلولهای مترشحه پوسته جذب می گردند.

10- منشاء پورفیرین ها ، اویدوکت می باشد.

11- لایه کوتیکول پوسته و ماده زمینه ای آن محل استقرار پورفیرین ها می باشد.

12- اندازه تخم مرغ با میزان رنگدانه ها در پوسته ارتباطی ندارد.

13- در اثر افزایش سن ، تراکم پورفیرین ها کاهش پیدا می کند.

1-7-2-رنگ پوسته و ارتباط آن با كيفيت در تخم مرغهاي مادر گوشتي

در تخم مرغهاي خوراكي قهوه اي رنگ، مصرف كننده معمولاً تخم مرغ هاي با پوسته پر رنگ را نسبت به تخم مرغهاي با پوسته كمرنگ با كيفيت تر تلقي و مصرف آنها را ترجيح مي دهد.وجود اختلاف در رنگ پوسته تخم مرغ هاي مادر گوشتي و بويژه در مواقعي كه تغييرات پوسته با تغييرات درصد جوجه كشي و كيفيت جوجه همزمان مي شود سبب گرديده است اين سئوال كه آيا رابطه اي بين رنگ پوسته و كيفيت تخم مرغ وجود دارد، همواره براي توليد كنندگان مطرح گردد. پژوهشگران نيز در طي ساليان متمادي و با انجام آزمايشهات سعي كرده اند كه جوابي علمي براي وجود احتمالي چنين رابطه اي را بيابند.

رنگ پوسته تخم مرغ در مادر هاي گوشتي ناشي از وجود رنگدانه اي طبيعي بنام Porphyrin است. با توجه به تراكم اين رنگدانه در پوسته، رنگ تخم مرغها مي تواند از قهوه اي تيره تا كرم رنگ متغير باشد. ژن هاي متعددي در پيگمانتاسيون پوسته تخم مرغ موثر مي باشند و معمولاً تخم مرغ پولت هاي F1  از نظر رنگ، بينابين رنگ تخم مرغ والدين خود خواهد بود.

بطور كلي ثابت شده است كه رنگ و ضخامت پوسته و همچنين وزن تخم مرغ، صفت هاي وابسته به جنس بوده و مي توانند در نژاد هاي مختلف با يكديگر متفاوت باشند.

كيفيت پوسته تخم مرغ را با بكارگيري پارامترهايي چون وزن مخصوص، ضخامت و مقاومت در برابر ضربه تعيين مي كنند. پژوهشگران عقيده دارند كه با انتخاب ژنتيكي مي توان وزن، رنگ، ضخامت پوسته تخم مرغ و ميزان آلبومين را بهبود بخشيد. اگر چه رابطه بين رنگ پوسته وكيفيت تخم مرغ از مواردي است كه توسط پژوهشگران و در طي سالها مورد مطالعه و بررسي قرار گرفته است ولي تاكنون نتيجه قطعي  و ثابتي در اين مورد بدست نيامده است. به عنوان نمونه ، به نظر مي رسدكه در بلدرچين ژاپني، تخم هاي تيره داراي كيفيت بهتري مي باشند.در يك پژوهش ديگر كه از نژاد نيوهمشاير استفاده شده است پژوهشگران تخم مرغهاي تيره و كمرنگ را از نظر ضخامت پوسته، مقاومت در برابر ضربه و وزن مخصوص و با توجه به استانداردهاي خود، به گروههايي تقسيم كردند. در اين آزمايش، وزن مخصوص رابطه معني داري با مقاومت در برابر ضربه داشته است ولي رابطه بين رنگ و مقاومت در برابر ضربه، از اهميت كمتري برخوردار بوده است. نتيجه بدست آمده از اين آزمايش را كه توسط Godfrey صورت گرفته است مي توان بدين گونه خلاصه كرد:

1-تخم مرغهاي قهوهاي تيره تر داراي پوسته ضخيم تر و مقاوم تر نسبت به تخم مرغهاي كمرنگ تر هستند.

2-از رنگ پوسته بعنوان صفتي كه با كيفيت پوسته نيز رابطه اي مستقيم دارد مي توان براي بهبود كيفيت پوسته، در انتخاب ژنتيكي استفاده كرد.

در يكي از آخرين پژوهش ها يي كه در سال 1999 در كانادا صورت گرفت سعي شد كه وجود رابطه احتمالي را بين رنگ پوسته و كيفيت تخم مرغ در چهار نژاد مختلف مادر گوشتي و با استفاده از سه روش متفاوت تغذيه در دوران توليد، مورد بررسي قرار گيرد.

روش آزمايش

چهار نژاد مورد آزمايش، با روش تغذيه يك روز در ميان تا سن 20 هفتگي در روي بستر پرورش داده شدند. در سن 20 هفتگي تعداد 80 قطعه از هر نژاد بطور انتخابي و طوري كه كمترين اختلاف وزن را باوزن پيشنهادي داشته باشند انتخاب و در قفس هاي انفرادي قرار داده شدند. تحريك نوري در سن 22 هفتگي صورت گرفت و مدت نور از 8 ساعت به 15 ساعت در روز رسيد. در همين سن، سه روش متفاوت تغذيه بشرح زير اعمال شدند.

1-تغذيه بصورت آزاد.

2-افزايش دان بصورت روزانه، كه مقدار دان بصورت روزانه افزايش يافت.

3-افزايش دان بصورت هفتگي، كه مقدار دان هفته اي يكبار افزايش يافت.

در دو روش آخر تغذيه، افزايش دان بصورتي بود كه ميانگين وزن گله كمترين اختلاف را با ميانگين وزن پيشنهادي نژاد داشته باشد. فرمول دان در تمام گروهها يكسان و داراي 5/15 درصد پروتئين و 2750 كيلو كالري انرژي در كيلو گرم بوده است. با رسيدن سن مرغ هاي مورد آزمايش به 50 هفته، جمعاً 823 عدد تخم مرغ در مدت يك هفته توليد جمع آوري و بعد از توزين انفرادي، به مدت يك هفته در 5 درجه سلسيوس نگهداري شدند. در آخر هفته، تخم مرغها از سردخانه خارج شده و مجدداٌ وزن شدند. وزن مخصوص نيز با روش شناوري در محلول سالين و با د رنظر گرفتن سن ذخيره تخم مرغ ها تعيين گرديد.

براي تعيين رنگ پوسته در اين آزمايش از روش جديد كامپيوتري استفاده شد(Northern Exposure) با اين روش ميانگين رنگ پوسته و يا بعبارتي، متوسط مقدار قسمت تيره پوسته مشخص گرديد. مقادير تيره رنگ پوسته از صفر تا 250 درجه بندي شدند، طوريكه صفر نشاندهنده رنگ سياه و 250 نشان دهنده رنگ سفيد بود.

در آخرين مرحله وزن پوسته ها مشخص شد. براي اين كار بعد از شكستن و تخليه محتويات تخم مرغ، پوسته را با آب گرم شسته و به مدت يك هفته نگهداري كردند تا بعد از خشك شدن كامل، وزن شوند.

نتيجه:

1-نژادهاي مختلف مادر گوشتي از نظر رنگ و كيفيت پوسته، با يكديگر متفاوت بودند.

2-در يك نژاد بسته به نوع تغذيه، رنگ و كيفيت پوسته با يكديگر اختلاف داشتند.

3-در اين آزمايش تخم مرغ هاي توليد شده توسط مرغ هاي با روش تغذيه آزاد داراي رنگ روشن تري نسبت به دو گروه ديگر بودند.از آنجا كه هر مرغ مي تواند مقدار معيني رنگدانه را در پوسته جاي دهد، لذا تخم مرغهاي درشت تر كه داراي سطح پوسته بيشتري هستند از تراكم رنگدانه كمتري نيز برخوردار مي باشند و علت كمرنگ تر بودن پوسته تخم مرغ هاي درشت تر نيز ناشي از همين مسئله بود.

4-در شرايط يكسان، ميانگين رنگ پوسته چهار نژاد مورد آزمايش از يكديگر متفاوت بودند طوريكه عدد ميانگين قسمت تيره پوسته از 4/127 تا 1/101 متغير بوده است. (4/127 روشن ترين و 1/101 تيره ترين).

5-در اين آزمايش به نظر رسيد كه تغييرات رنگ پوسته تخم مرغ بيشتر از آنكه تحت تاثير چگونگي تغذيه باشد، تحت تاثير خصوصيات نژادي قرار دارد.

6-علاوه بر رنگ  و كيفيت پوسته، ميانگين وزن تخم مرغ نيز مي تواند با نوع تغذيه، متفاوت باشد. در اين آزمايش تخم مرغ هاي توليد شده توسط مرغ هاي با تغذيه آزاد داراي وزن بيشتري نسبت به دو گروه ديگر بودند. ( اختلاف وزن 1/2 گرم).

7-اختلافي از نظر وزن مخصوص تخم مرغها در چهار نژاد مورد آزمايش ديده نشد، و روش هاي مختلف تغذيه نيز تاثيري در آن نداشتند.

8-تنها رابطه محسوس بين رنگ پوسته و وزن مخصوص از يك طرف و از بين رنگ پوسته و وزن نسبي پوسته از طرف ديگر، در مرغهاي با تغذيه آزاد مشاهده شد. به عبارت ديگر تخم مرغهاي درشت تر اين گروه از مرغها، داراي وزن مخصوص كمتر و وزن پوسته نسبي كمتري نسبت به بقيه گروهها بودند.

9-در مرغ هاي گروه با افزايش دان روزانه ، رابطه محسوسي بين رنگ پوسته و وزن تخم مرغ ديده شد، يعني تخم مرغ هاي با وزن كمتر داراي رنگ پوسته پررنگ تري بود

1-8-نقايص كيفي پوسته :

اين نقايص از مشاهدات سطحي و كندلينگ آشكار مي شوند و براي ارزيابي هاي توليد كننده مهم هستند . همچنين اين مشاهدات براي انتخاب تخم مرغ هاي جوجه كشي حائز اهميت مي باشند .

1-8-1 - تخم مرغ بد شكل:

 اگر كيفيت آلبومن خيلي ضعيف باشد و يك پايه مناسب و سالم وجود نداشته باشد تا پوسته درست روي آن قرار گيرد ؛ در نتيجه پوسته مي تواند بطور مشخصي چين خورده شود و معمولاً با بيماري هاي ويروسي مرتبط است تخم مرغ بد شكل همچنين مي تواند ناشي از دلايل ديگري باشد مثلاً پوسته در غده پوسته ساز در طول فرآيند شكل گيري بشكند ، اين صدمات تا حدي مي تواند ترميم شود اما يك حالت بر آمده را در اطراف مركز تخم مرغ ( يك بر آمدگي استوايي) ايجاد مي كند . هر فاكتوري كه باعث اختلال در پرندگان 10 تا 14 ساعت قبل از تخم گذاري شود احتمالاً شيوع اين نقص را افزايش مي دهد .

1-8-2-تخم مرغ پوشانده شده ( گرد پاشي شده ) :

 كلسيم اضافي ممكن است بر بعضي از تخم مرغ ها رسوب كند كه علت آن كلسيم پاشي اضافي  است و تخم مرغ حالت صورتي رنگ به خود مي گيرد . نوعاً اين نقايص به علت باقي ماندن بيش از حد تخم مرغ در غده پوسته ساز مي باشد . اغلب گله هاي جوان درست در هنگام ورود به توليد خيلي مستعد اين عيب مي باشند . هر استرس يا اختلال در زمان تخم گذاري باعث مي شود كه پرنده تخم را نگه دارد و دوره نگهداري تمديد  شود .

1-8-3- تخم مرغ با پوسته زبر :

 در برخي موارد ، دو تخم مرغ ممكن است در غده پوسته ساز وجود داشته باشد كه شكلي از تخم مرغ با پوسته زبر را سبب مي شود . اين مسئله مي توان همچنين باعث دندانه دندانه شدن تخم مرغ شود. انواع ديگري از تخم مرغ هاي زبر بصورت آنهايي كه همراه با جوش هايي همراه هستند و يا حالت كاغذ سمباده دارند مي باشد .

1-8-4- تخم مرغ هاي با پوسته ضعيف و نرم :

 اين حالت در پرندگان مسن متداول تر مي باشد . بخصوص آنهايي كه نزديك پايان دوره تخمگذاري هستند ، آنهايي كه داراي بازه توليدي بالايي مي باشند . هر وقت كه در گله هاي جوان ديده شود مي تواند مرتبط با ماندن تخم مرغ به مدت طولاني در غده پوسته ساز و حالات تخم مرغ پوشيده و زبر باشد . تخمگذاري در زمان معمولش اتفاق مي افتد اما قبل از آنكه تخم مرغ قبلي گذاشته شده باشد ، تخم مرغ دوم ممكن است زمان كمتري را در غده پوسته ساز صرف كند و در نتيجه نرمي يا كمبود پوسته خواهد داشت . در برخي موارد ، يك مرغ ممكن است در يك روز تخم نگذارد اما بعداً هر دو تخم را بصورت پوشيده يا داراي پوسته نرم بگذارد .

اين نكته حائز اهميت است كه حتي يك استرس ، اختلال يا مزاحمت انفرادي و كوچك بر گله مرغان تخم گذار ممكن است كافي باشد تا با فرآيند شكل گيري تخم مرغ ها تا چندين روز همراه شود . اين مي تواند يك اثر طولاني مدت بر روي كيفيت تخم مرغ در اين زمان بگذارد و ممكن است شماري از تخم مرغ ها با عيوب كيفيتي ديده شوند .

1-8-5- تخم مرغ هاي شكسته :

 پوسته تخم مرغ بعد از اينكه تخم مرغ گذاشته شد به آساني مي تواند آسيب ببيند و شكستگي يكي از متداول ترين دلايل پايين آورنده درجه و امتياز وضعيت تخم مرغ مي باشد . شكستگي ممكن است به علت غير كافي بودن محتواي پوسته تخم مرغ و يا جابجايي ضعيف باشد كه ممكن است در طول جمع آوري تخم مرغ ها، دسته بندي يا حمل و نقل آنها حادث شود .

سه نوع از شكستگي ها بصورت هاي زير شناسايي شده اند:

1-8-5-1- تركهاي مويي :

 تشخيص آنها بخصوص در تخم مرغ هاي تازه دشوار است . كندلينگ بسيار ماهرانه اي به علاوه شرايط كاري  ايده آل لازم است تا آنها را بشود تشخيص داد . تركهاي مويي معمولاً به علت برخورد تخم مرغ ها به سطوح سخت ايجاد مي شوند .

1-8-5-2- تركهاي ستاره اي :

 اين نوع شكستگي ها ممكن است به آساني در نور معمولي مشاهده شوند هر چند كه در طول كندلينك آسانتر مي توان به وجود آنها پي برد . يك نقطه مركزي از ضربه وارده ممكن است مشاهده شود و ترك هاي ستاره اي اغلب به علت به هم خوردن تخم مرغ هاحادث ميشود .

1-8-5-3 تخم مرغ سوراخ شده:

سوراخ شدن تخم مرغ مي تواند هم توسط خود پرندگان ايجاد شود و هم بوسيله برجستگي هاي نوك تيز كه ممكن است اطراف تخم مرغ را احاطه كرده باشند ايجاد شوند . بعضي معتقدند كه ممكن است اين شكستگي ها قبل از تخم گذاري اتفاق بيافتد كه دقيقاً دلايل آن مشخص نشده است .

1-8-6- پوسته هاي كثيف و لعاب دار ( از چشم افتاده ) :

بعد از تخم گذاري ، اين حالت ممكن است به دلايل بي شماري اتفاق بيافتد از جمله مواد دفعي ، گرد و خاك ، گل و لجن ، آشغال ( در سيستم غير قفس ) خون و محتواي ديگر تخم مرغ ها . حالت لعاب دار شدن و براق شدن بيشتر بعلت محتويات تخم مرغي مي باشد . همه اين عوامل باعث افت درجه بندي و كيفيت تخم مرغ خواهد شد . استانداردهاي بالاي بهداشت و مديريت همراه با فرمول بندي مناسب جيره و كنترل بحران ها بايد بر قرار باشد تا بر اين نقايص بتوان چيره شد .

اگر تعداد تخم مرغ های پوسته کثیف بیش از 2 درصد باشد بیانگر مدیریت نامطلوب در گله است . راه حل های کاهش تخم مرغ های کثیف عبارتند از :

1 ) کاهش گردو غبار سالن

2 ) تنظیم کف قفس

3 ) جلوگیری از ریختن مدفوع قفس ها روی هم

4 ) کاهش اسهال در گله

5 ) افزایش وزيكوسيته مدفوع

6 ) جمع آوری سریع تخم مرغ ها

7) تخصیص تله تخم گذاری بیشتر بازاء پرنده های موجود در آشیانه مرغ های مادر

1-8-7-بادي چك ها ( تخم مرغ هايي با بدنه بازسازي شده) :

اصطلاح ( Body cheks ) به تخم مرغ هايي گفته مي شود كه در خلال مراحل ابتدايي شكل گيري پوسته در رحم( Uterus ) يا غده پوسته ساز ( Shell gland ) تخمراه ترك خورده اند . بيشتر مواد پوسته روي ترك رسوب مي كند و تخم مرغ هاي ترك خورده در رحم تخمراه به شكل شياردار ( برآمدگي موازي ) و يا خط و نواري گرداگرد وسط تخم مرغ هستند . علت توليد اين تخم مرغ ها ممكن است پرواز پرنده ، كمبودهاي غذايي ، تنش ، بيماري ها و يا مُسن بودن مرغ ها باشد . تعداد اين تخم مرغ ها بين 5/0 تا 3 درصد كل تخم مرغ هاي توليد شده است . اغلب اين گونه تخم مرغ ها پيش از ساعت 10 صبح گذاشته مي شوند و بيشتر آنها غير قابل جمع آوري هستند ، ولي اين موضوع شامل همه آنها نخواهد شد .

عوامل تأثير گذار در ايجاد تخم مرغ هاي ترك خورده در رحم تخمراه عبارتند از :

1- تراكم قفس : تخم مرغ هاي ترك خورده در رحم تخمراه با افزايش تعداد مرغ ها به ازاي هر قفس ، افزايش مي يابد ، اين آسيب به دليل فشار به غشاي تخم مرغ هاي پوسته نازك به علت برخورد ما بين چهار چوب و لبه هاي قفس است .

2- سن گله : مرغ هاي مسن تر نسبت به مرغ هاي جوان تر ،‌ تخم مرغ هاي بزرگتري مي گذارند و به نسبت تعداد تخم مرغ هاي ترك خورده در رحم بيشتري توليد مي كنند .

3- نور : زمان و طول دوره نوري بر تخم مرغ هاي ترك خورده در رحم تخمراه تأثير مي گذارد . مرحله اصلي آهكي شدن ( Calcification ) پوسته در ساعت اوليه آهكي شدن هنگامي كه پوسته بسيار نازك است ، اتفاق مي افتد . براي مثال در يك دوره نوردهي آزمايشي 17 ساعته ( 3 صبح تا 8 بعد از ظهر ) تخم مرغ ها در ساعت 8 صبح گذاشته مي شوند . اين تخم مرغ هاي گذاشته شده ، حدود 8 صبح روز پيش ، تخمك ريزي ( Ovulation ) شده اند . در حدود 4 ساعت پس از تخمك ريزي ( 12 ظهر ) ، تخم مرغ به غده پوسته ساز ( رحم ) تخمراه مي رسد . كمي از آهكي شدن در طول 4 ساعت بعد ، يعني ساعت 4 بعد از ظهر انجام مي گيرد . با اين وجود رسوب پوسته افزايش يافته و ما بين 8-6 بعد از ظهر پوسته شياردار ( داراي برآمدگي هاي موازي ) مي شود .

در اين زمان پوسته تخم مرغ بيش از حد نازك ، شكننده ( كم دوام ) و به راحتي آسيب پذير است .

تخم مرغ هايي كه در ساعت 8 صبح تخمك ريزي شده بودند دو ساعت بعد يعني در ساعت 10 صبح به غده پوسته ساز ( رحم ) تخمراه مي رسند . بنابراين مرحله اصلي آهكي شدن پوسته به دو ساعت بعد تر موكول مي شود ( 8 تا 10 شب ) . از اين رو مرحله اصلي آهكي شدن پوسته ، يقيناً به زمان تخمك ريزي بستگي دارد . هنگامي كه مرحله اصلي آهكي شدن پوسته در خلال دوره نوري اتفاق مي افتد تخم مرغ ها بسيار شبيه به شكسته هستند تا هنگامي كه مرحله اصلي آهكي شدن پوسته در تاريكي اتفاق بيفتد زيرا فعاليت مرغ فرق خواهد كرد .

كوتاه كردن ميزان نهايي نور به وسيله كم كردن دوره نوري در غروب ، تعداد كلي تخم مرغ هايي كه مرحله اصلي آهكي شدن پوسته در طول دوره نوري را طي كرده اند كم مي كند . كه اين كار منتج به كاستن تخم مرغ هاي ترك خورده در رحم تخمراه مي شود .

طول روز نبايستي براي مرغ هايي كه در حال تخمگذاري و توليد هستند كم شود .

جدول زير كه توسط دانشگاه ( Aubum ) در سال 1982 ارائه گرديده است مربوط به مقايسه اي بين تخم مرغ هاي ترك خورده در رحم تخمراه ، زمان تخمگذاري ، تراكم مرغ در قفس و برنامه نوري است كه به آن توجه فرماييد .

توليد كنندگان تخم مرغ دست كم سه راه كار اقتصادي براي كاستن تعداد تخم مرغ هاي ترك خورده در رحم تخمراه دارند .

1-فضاي قفس بيشتري براي هر پرنده تأمين كنند .

2-كار و فعاليت در سالن هاي مرغداري را پس از ساعت 4 بعد از ظهر كم كنند .

3-براي افزايش توليد تخم مرغ هاي قابل فروش و بازار پسند برنامه نوري را مورد استفاده قرار دهند كه از ميزان مورد نياز بلند تر نباشد . به طوري كه از بلندترين دوره نوري طبيعي كه سالن هاي باز پنجره Open sided houses  در طول سال با آن مواجه شده اند بلند تر نباشد ، اين كار تعداد تخم مرغهاي ترك خورده در رحم تخمراه را كاهش خواهد داد .   

جدول 2 – با اقتباس از سایت  www.infopoultry.net  مقاله :  مشکلات پوسته ، زرده و سفیده تخم مرغ از اعظم خداداد