نیازهای پروتئینی گاو در مراحل مختلف رشد

احمدرضا نصرت، شهاب احتشام، امیر حسین احمدیان یزدی، امیر حسین رضائیان

 دانشجویان کارشناسی علوم دامی

 

  نیاز های پروتئینی برای تولید مثل

به طور کلی ،  نیاز های پروتئینی برای تولید مثل ، نیازهای تولید اسپرم در گاو نر و تولید اووسیت در گاو ماده را تأمین می کند . رشد جنین در ماده گاو آبستن نیازمند پروتئین اضافی است . نیازهای پروتئینی برای رشد رویان در آغاز ابستنی بسیار ناچیز است اما بتدریج بیشتر می شود . این نیازها ، بویژه در دو ماه پایانی آبستنی بیشتر است که بیشترین میزان رشد رویان در این دوره صورت میگیرد .

برآورد میزان پروتئین مورد نیاز برای گاوهای شیری آبستن دشوار ست . زیرا گاو همزمان با آبستنی شیر نیز تولید می کند . مقدار پروتئین سفارش شده برای نگهداری ماده گاوهای شیری نیازهای پروتئینی برای رشد رویان تا دو ماه پیش از زایش را تأمین می کند .

 

پروتئین مورد نیاز گوساله های نوزاد

به علت تفاوت های موجود بین گوساله های نوزاد و گاوهای شیری مسن تر ، پروتئین مورد نیاز آنها تحت عنوان جداگانه ای مطرح می شود . تفاوت عمده این است که جیره گوساله های نوزاد باید دارای شرایط زیر باشد :

1- منبعی از اسیدهای آمینه ضروری باشد.

2- دارای درصد بالایی از پروتئین باشد .

3- دارای پروتئینی باشد که در شیردان و روده کوچک ، قابل هضم باشد

با این که پروتئین های مختلف مواد خوراکی و ترکیبات ازت دار غیر پروتئینی به طور موثری می توانند بوسیله گاوهای شیری مسن مورد استفاده قرار بگیرند ولی تعداد منابع مناسب پروتئین برای گوساله های نوزاد نسبتا کم است .

گوساله نوزاد نسبت به جثه اش به طور سریع رشد می کند ، بنابراین درصدی از مواد مغذی جیره غذایی که در بافت ذخیره می شود نسبت به نیاز نگهداری بسیار بالاست ، به همین ترتیب در گوساله نوزاد ، نسبت بالاتری از بافت رشد یافته ، پروتئین می باشد . بنابراین درصد پروتئین مورد نیاز در جیره گوساله وزاد اصولا بالاتر از گاوهای شیری مسن تر است . برای گوساله های جوان حداقل 22 درصد پروتئین در ماده خشک مواد جایگزین شیر آنها توصیه شده است. با رشد گوساله درصد پروتئین مورد نیاز در کل جیره سریعا کاهش می یابد و برای گوساله های بالاتر از 3 تا 4 ماهه فقط 16 درصد در جیره آغازی مورد نیاز است.

 

پروتئین مورد نیاز گاوهای شیری بالغ (مسن تر)

پروتئین مورد نیاز گاوهای شیری بالغ به صورت درصدی از ماده خشک ، و یا به صورت نسبتی از انرژی قابل استفاده موجود در جیره بیان می شود . پروتئین مورد نیاز با وظایف مختلفی که برای آنها مورد استفاده قرار می گیرد ، تغییر می کند . کمترین درصد پروتئین جهت نگهداری می باشد . بنابراین حیوانات بالغی که در مرحله نگهداری تغذیه می شوند ، کمترین نیاز را نسبت به سایر گاوها دارند . در بسیاری از وضعیت ها فقط گاوهای نر بالغ هستند که اعمالی انجام نمی دهند و به مقدار نسبتا ثابتی از پروتئین نیاز دارند .

چون شیر حاوی پروتئین بالایی است نسبت پروتئین به انرژی مورد نیاز برای گاوهایی که شیر سنتز می کنند خیلی بالاتر از نیاز نگهداری آنها می باشد . بنابراین تولید زیاد شیر به درصد پروتئین بالتری در جیره غذایی نیاز دارد . به همین ترتیب گاو کوچکی که 18 کیلوگرم شیر تولید می کند ، نسبت به گاو بزرگی که همان مقدار شیر را تولید می کند ، به درصد پروتئین بالاتری نیاز دارد . در عمل برای اکثر گاوهای شیرده ، که به اندازه کافی خوراک ، جهت تأمین انرژی مورد نیازشان مصرف می کنند ، 16 درصد پروتئین در ماده خشک جیره کافی خواد بود .    

انرژی فوق العاده زیادی از چربی بدن بدست می آید ولی تنها مقادیر کمی از پروتئین بدن همراه با چربی بدن مورد استفاده قرار می گیرد ، لذا نسبت پروتئین بدست آمده از بافت ، جهت سنتز شیر نسبت به انرژی بدست آمده ، کم می باشد . بنابراین گاوهای پر تولید در اوایل دوره شیردهی به درصد بالاتری از پروتئین نیاز دارند .

در گاوهای پر تولید که در اوایل دوره شیردهی ، به پروتئین بالایی در جیره غذایی نیاز دارند ، در اواخر شیردهی هنگامی که گاوها چربی ذخیره می کنند پروتئین کمتری لازم خواهد بود . در بافت چربی ، مقدار پروتئین ذخیره شده نسبت به مقدار چربی کم است . برای گاوهای شیری خشک  آبستن نیز ، به علت نیاز تولید مثل آنها ، درصد پروتئین بالاتری توصیه شده است .

درصد پروتئین مورد نیاز در جیر گاوهای شیری در حال رشد ، بتدریج با بالا رفتن سن حیوان کاهش می یابد. بخشی از این کاهش مربوط به این است که درصد بالاتری از بافت جدید به صورت چربی ذخیره گردیده است .   

 

پروتئین های عبوری از شکمبه

گاوهای پر تولید نمی توانند پروتئین و اسیدهای آمینه ضروری را به اندازه کافی از هضم میکروب ها بدست آورند و باید قسمتی از پروتئین مورد نیاز ، از خوراک هایی که در شکمبه تجزیه نمی شود ، بدست آید . نسبتی از پروتئین خوراکهایی که از شکمبه بدون تجزیه عبور می کنند ، بر حسب شرایط ، بین 20 الی 60 درصد متغیر است.

جداول زیر محلولیت و تجزیه پروتئین بعضی از مواد خوراکی در شکمبه را نشان می دهد :

 

اغلب پروتئین محلول و پروتئین قابل تجزیه به جای همدیگر به کار می روند . اگرچه آنها با یکدیگر ارتباط و همبستگی دارند ، ولی معادل هم نیستند . پروتئین محلول ، به پروتئین خامی که در بعضی از حلالهای مورد آزمایش محلول باشند ، اطلاق می شود . که مقادیر قابل توجهی از پروتئین هایی که محلول نیستند ، به وسیله میکروب های شکمبه ، تخمیر می گردند . پروتئین های غیر قابل تجزیه یا عبوری ، آنهایی هستند که به وسیله میکروب های شکمبه تخمیر نمی شوند .

 

دو عامل مهم که مقدار تجزیه پروتئین عبوری را تحت تأثیر قرار می دهد عبارتند از : مدت زمان توقف در شکمبه و قابلیت تخمیر پروتئین . یکی از روش های موثر در افزایش پروتئین عبوری و جهت جلوگیری از تجزیه میکروبی آن ، حرارت دادن خوراک است . برای مثال مقدار بیشتری از پروتئین کنجاله سویایی که فرآیند حرارتی شده است نسبت به سویای خام دست نخورده ، از شکمبه عبور می کند .

باید توجه داشت که حرارت دادن اضافی نیز می تواند به طور شدید ، قابلیت هضم پروتئین را کاهش دهد . بنابراین با وجود این که مقداری حرارت دادن پروتئین ها اغلب سودمند است ، در عین حال حرارت دادن زیاد ، می تواند پروتئین را غیر قابل استفاده کند . به همین ترتیب اگر قرار باشد میکروب های شکمبه به طور موثری خوراک را هضم کنند تجزیه کافی و قابل استفاده ترکیبات ازت دار باید عملی باشد .

 

با افزایش طول مدت توقف در شکمبه مقدار پروتئین تجزیه شده بیشتر می شود . این امکان وجود دارد که از طریق فیزیکی و با بستن ناودان مری که یک حالت انعکاسی همراه با لذت برای حیوان است ، بتوانند پروتئین را از شکمبه عبور دهند .

 

منابع و مأخذ :

- احتیاجات غذایی گاوهای شیری/تألیف انجمن ملی تحقیقات آمریکا/ترجمه دکتر ابوالقاسم گلیان و دکتر عبدالمنصور طهماسبی

- خوراک دادن و تغذیه گاوهای شیری/ تألیف دبلیو جی میلر/ترجمه حمید امانلو

- پرورش گاو شیری/گردآوری و تدوین دکتر محمد جواد ضمیری