پرورش بلدرچين :
افرادي كه علاقمند به پرورش بلدرچين جهت نوليد گوشت باشند بايد جوجه هاي آن را خودشان توليد و تكثير نمايند .زيرا محلي در ارتباط با توليد انبوه جوجه بلدرچين و يا كارخانه جوجه كشي ويژه بلدرچين فعلا وجود ندارد . جهت ايجاد تاسيسات مربوط به پرورش بلدرچين نيز محلي را كه داراي آب ، برق و راه بوده وجاي خلوت باشد بايد انتخاب كرد همچنين داراي امكانات لازم نسبت به حمل محصولات توليدي به بازار باشد و از طرفي به دليل ايجاد بوي نامطبوع و جذب مگس در محلي خارج و دور از محل سكونت پروزرش داده شود . به همين دليل نياز به ايجاد سالن هاي جداگانه جهت پرورش مولدين و جوجه ها و تاسيسات مي باشد اين واحدها را مي توان بر اساس ظرفيت شان به صورت مجزا و يا بصورت واحد هاي جداگانه داخل يك ساختمان ايجاد كرد .
سمت و سوي سالن ها از نظر آفتابگير بودن مهم و با اهميت مي باشد مثلا در مناطق گرمسير قسمت طولي سالن ها بايد در جهت شرق و غرب ساخته شود . اگر سايبان ساختمان هم مقداري طولاني در نظر گرفته شود از افزايش دماي داخل سالن در فصل تابستان كاسته خواهد شد زيرا در اين فصل خورشيد مدار عمودي را طي مي كند . اما در مناطق سردسير طول سالن در جهت شمال و جنوب ساخته مي شود با اين كار سالن ها در فصل زمستان آفتاب گير خواهند شد .
بادگير بودن ، ارتفاعات و كناردريا محلي مناسب براي پرورش بلدرچين محسوب نمي گردد . مكان پرورش را مي توان بصورت بسته و باز ساخت . داخل سالن پرورش بر اساس برنامه و نحوه پرورش (داخل قفس و يا كف سالن ) ، ظرفيت جوجه ريزي در نظر گرفته شده و سرمايه موجود پرورش دهنده و ... آماده سازي مي گردد . اگر پرورش در كف سالن مد نظر باشد از بستر استفاده مي شود در اين سيستم ارتفاع بستر در فصل تابستان 5 – 3 سانتيمتر و در فصل زمستان 8 – 5 سانتيمتر در نظر گرفته شده و با كاه ، تراشه نجاري ، پوسته برنج و يا خاك اره مي پوشانند . درجه حرارت مطلوب در پرورش بلدرچين بالغ مابين 27 – 21 درجه سانتي گراد مي باشد . سيستم نگهداري در قفس در انواع مختلف ( پرورش نيمچه گوشتي – تخمگذار – و ... ) متداول مي باشد كف قفس را مي توان در اندازهاي مختلف ( 25* 15 ، 20 * 15 ، 15 * 15 ) انتخاب كرد اما ارتفاع بايد بين 17 – 15 سانتي متر باشد . در قفس هاي با ابعاد ذكر شده مي توان 4 – 2 بلدرچين نگهداري كرد . در ابعاد كوچك يك نر و يك ماده ، اما در ابعاد بزرگ بازاء 3 – 2 بلدرچين ماده يك بلدرچين نر مناسب مي باشد .
در قفس هاي سيستم آپارتماني ، جهت جمع آوري فضولات ، قسمت تحتاني هر قفس با كف فلزي پوشانده مي شود ، فضولات جمع شده يا بصورت اتوماتيك و يا بصورت دستي تخليه و پاك سازي مي شود . در قفس هاي تيپ كاليفرنيا ، مدفوع مستقيما به كف سالن ريخته و در آنجا جمع مي شود تخليه مستمر فضولات توليد شده از نظر تهويه و تامين هواي پاكيزه داخل سالن موثر است .
شبكه هاي كف قفس در هر نوع آن بايد به ابعاد 5/1 – 1 سانتي مترواما شبكه سقف و ديواره ها 4 * 5/2 و يا 5 * 2 سانتي متر بهتر است . جهت سرازير شدن تخم ها ، كف بايد با زاويه 15 درجه ساخته مي شود به منظور جلوگيري از شكستن تخم ها در اثر برخورد با جدار شبكه فلزي، سرتاسر شبكه محل تجمع تخم ها با ابر پوشانده مي شود . اين عمل در جلوگيري از شكسته شدن تخم ها بسيار مفيد مي باشد . پرورش بلدرچين بصورت گروههاي بزرگ نيز در داخل قفس امكان پذير مي باشد ، اما تراكم آنها نبايد از 50 قطعه بيشتر باشد . جهت اجراي اين روش ابعاد مختلف قفس بر اساس تعداد بالدرچين بشرح ذيل اشاره مي گردد .
بازاء هر 25 قطعه بلدرچين = 30*60*60
بازاء هر 50 قطعه بلدرچين = 30*120*60
بمنظور كنترل و جلوگيري از امكان جست و خيز و پرواز و ايجاد زخم ارتفاع قفس ها نبايد بيشتر از cm 30 باشد.
توليد مثل بلدرچين :
جهت اينكار از دستگاههاي جوجه كشي استفاده مي شود بلدرچين در كوتاه مدت به بلوغ جنسي مي رسد جنس ماده در 42 روزگي شروع به تخم گذاري مي كند . توليد اسپرم در بلدرچين نر در 36 روزگي شروع مي شود اگر بازاء 3 – 2 ماده بايد يك نر در نظر گرفته شود . در واقع شانس نطفه دار بودن تخم ها افزايش مي يابد . جهت تكثير و توليد مثل از بلدرچين مادر و تخم هاي بدست آمده از آن استفاده مي شود .
بلدرچين هاي مادر خريداري شده نبايد بيشتر از 3 – 2 هفته سن داشته باشند توليد تخم در روزهاي 60 – 56 تخمگذاري به اوج خود مي رسد .
در صورت افزايش مدت زمان روشنايي از فروردين لغايت شهريور 100- 50 تخم مي گذارند پس از اين مدت وارد تولك 5/1 ماهه مي شوند . در پرورش مدرن و در شرايط صنعتي در طول سال از يك قطعه بلدرچين 300 – 250 تخم يرداشت مي شود . شرايط ايده ال نوردهي و ايجاد روشنايي در سالن 18 – 14 ساعت در روز مي باشد . در انتخاب تخم ها جهت استفاده در جوجه كشي بايد به نكاتي همچون پاكيزگي تخم ، سالم بودن و به وزن آن توجه نمود . اگر مجبور به ذخيره تخم هاي بدست آمده از مادران مولد باشيم بايد در شرايط مناسب يعني در دماي 18 – 16 درجه سانتي گراد و رطوبت 80 – 75% نگهداري گرد . اگر تعداد تخم توليد شده كمتر از ظرفيت ماشين جوجه كشي باشد مي توانيم تخم هاي بدست آمده را تا 15 – 10 روز در شرايط محيطي فوق الذكر ذخيره و نگهداري نمائيم .
تخم ها در روي راك بطرز افقي يا بشكلي كه نوك تيز آن در قسمت پائين قرارگيرد مي گذارند ، درصورتي كه تخم بلدرچين بيشتر از يك هفته جهت جوجه كشي ذخيره و نگهداري شود بايد هر روز با جابجا نمودن ، وضعيت آنها تغيير داده شود . در توليد جوجه بلدرچين توسط ماشين جوجه كشي رعايت 4 شرط دما ، رطوبت و تهويه مناسب و جابجا كردن الزامي است تخم بلدرچين بعد از 18 – 17 روز هچ مي شود . دماي ماشين جوجه كشي بايستي 5/37 درجه سانتي گراد باشد اما دو روز آخر درجه حرارت جوجه كشي كاهش داده مي شود .
تهويه توسط يك يا چند سوراخ ايجاد شده در سقف دستگاه انجام مي گيرد . همچنين FAN تعبيه شده داخل دستگاه منجر به ورود هواي تميز به داخل و خروج هواي كثيف به خارج آن خواهد شد . در 14 روز اول تخم هاي داخل ستري بلافاصله هر 4 – 2 ساعت يكبار و يا حداقل روزي 5 بار جابجا مي شوند اگر اين كار توسط دستگاه و به صورت اتوماتيك باشد بازاء هر يك ساعت يكبار انجام خواهد گرفت ، دو روز آخر تخم ها به هچري انتقال داده مي شوند .
تعداد جوجه هاي هچ شده بازاء هر يكصد تخم راندمان هچ را مشخص مي كند . تعداد تخم هاي بارور بازاء هر يكصد تخم نيز ميزان باروري را تعيين مي كند بهترين موقع تعيين درصد ( باروري و راندمان هچ ) انتقال تخم ها از ستري به هچري مي باشد.
تعيين ظرفيت دستگاه جوجه كشي و محاسبه اندازه گله مادر :
اگر فرضا بر اساس ارزيابي هاي بعمل آمده نياز بازار به 1000 قطعه بلدرچين در هفته برآورد و مشخص شود . بايد 10% افزون بر نياز بازار بلدرچين توليد و عرضه نمود . زيرا تلفات 10 – 5% جوجه ها را در طول پرورش نبايد فراموش نمود به همين منظور جهت تامين 1000 قطعه جوجه بلدرچين در هفته بايد با در نظر گرفتن 90% ميزان باروري تخم 80 % ميزان هچ به تعداد متوسط 1550 عدد تخم نياز مي باشد .
با اين حساب بايستي روزانه 225 عدد تخم از گله مادر توليد و پس از يك هفته ذخيره كردن به دستگاه جوجه كشي منتقل مي نمائيم . اگر ميزان بارور بودن 1550 عدد تخم هاي جمع آوري شده در طول هفته كه در داخل ماشين جوجه كشي گذاشته شده اند را 90% تخمين بزنيم در پانزدهمين روز آخر تعداد 1400 – 1376 عدد تخم بارور از ستري به قسمت هچري منتقل خواهد شد . بهمين منظور ظرفيت هچري بايد باندازه 1400 عدد تخم در نظر گرفته شود از طرف ديگر چون هفته اي يكبار تخم ها جمع آوري و داخل دستگاه گذاشته مي شود ظرفيت ستري را بايد دو برابر آن در نظر گرفت . همچنين جهت تكميل ظرفيت دستگاه در هفته يعني جمع آوري و ذخيره 250 عدد تخم در روز به پرورش 360 – 350 قطعه بلدرچين مادر نياز مي باشد . اگر در هر قفس يك نرو يك ماده پرورش دهيم باندازه تعداد ماده به بلدرچين نر نياز داريم .
ارقام ذكر شده در فوق بر اساس 90% باروري و 80% توان هچ و 70% توليد تخم محاسبه گرديد. شايان ذكر اينكه كسب ارقام ذكر شده در توليد بسيار مشكل و در حين حال مطلوب مي باشد .
نگهداري و پرورش : جوجه ها يا در دستگاه هاي چند طبقه مادر مصنوعي و يا در كف سالن پرورش داده مي شوند . دماي محل بايد در اوايل پرورش 36 – 35 درجه سانتي گراد باشد . سپس حرارت سالن بازاء هر هفته 3 درجه سانتي گراد كاهش مي يابد اما به هيچ وجه نبايد دماي سالن به كمتر از 22 دجه سانتي گراد كاهش يابد . پرورش در قفس هاي بزرگ كف شبكه اي نيز امكان پذير است . جهت جلوگيري از نوك زدن يا كاني باليسم انجام نوك چيني و كاهش شدت نور سالن و يا آويزان نمودن دسته هاي يونجه خشك مفيد مي باشد 20 عدد بلدرچين سه هفتگي را مي توان در فضاي به وسعت 30*30 سانتي متر جا داد . پس از گذشت 5 هفته بلدرچين ها به قفس هاي مخصوص تخم گذاري منتقل مي گردد . اگر پرورش دركف سالن در نظر گرفته شود بايد قوطي هاي ويژه بلدرچين تهيه شود . داخل قوطي هاي تخمگذاري بايستي كاه يا علف گذاشته شود .
تامين روشنايي داخل سالن در هفت روز اول 5 – 2 لامپ بصورت 24 ساعت و 40 – 8 روز بعدي طول طبيعي روز و يا 8 ساعت با 2 لامپ ، بعد از 41 روز 16 ساعت با 2 لامپ مناسب مي باشد . رنگ پرهاي قسمت بالايي سينه و گردن در بلدرچين نر بالغ قهوه اي مايل به قرمز و در ماده ها رنگ خاكستري با خالهاي سياه تزئين شده است .
تغذيه بلدرچين :
جوجه بلدرچين سريع رشد مي كند به همين منظور در جيره مراحل اوليه پرورشي بايد 28 – 25% پروتئين داشته باشد ، سه هفته اول از جيره شروع يا پيش دانه استفاده مي شود در اين دوره نياز انرژي Kcal /3000- 2600 مي باشد معمولا در 3 هفته اول پرورش از جيره غذايي پر انرژي با ميزان پروتئين بالاي جوجه بوقلمون استفاده مي كنند .
پيشگيري و كنترل :
بلدرچين در مقابل بيماري ها در مقايسه با ساير پرندگان زياد حساس نمي باشد . از جمله بيماريهاي بلدرچين بيماريهاي عفوني و متابوليكي و ساير بيماري ها را مي توان نام برد بهمين منظور احتياطات لازم از نظر كنترل و پيشگيري را بايستي مد نظر داشت . لذا رعايت موارد ذيل در پرورش بلدرچين مفيد مي باشد .
- مكان پرورش بايستي دور از حضور ساير پرندگان باشد .
- تلفات بلافاصله جمع آوري و با رعايت اصول بهداشت و قرنطينه دفن و يا سوزانده شود .
- كف سالن را بايد هميشه خشك نگه داشت .
- آبخوري ها هر روز شستشو داده شوند .
- بلدرچين هاي بيمار بايداز سالم جدا شوند
- تردد و ورود و خروج به داخل سالن پرورش با رعايت شرايط بهداشتي و تحت كنترل باشد .
- از بستر سالم و بدون كپك و هر گونه آلودگي استفاده شود .
- كليه وسايل و ملزومات مورد استفاده در سالن هاي پرورش قبل از استفاده شستشو و ضدعفوني شوند .
- قبل از جوجه ريزي جديد سالن ها شستشو و ضدعفوني شوند .
اهم بيماريهاي بلدرچين :
زخم روده : بيماري ويژه بلدرچين مي باشد ، التهاب و زخم در روده ايجاد مي شود ، بلدرچين به اين بيماري بسيار حساس مي باشد ميزان ابتلاء در جوجه بلدرچين 100- 15% مي باشد در گله هاي مادر كمتر ديده مي شود . عامل بيماري يك نوع باكتري بي هوازي مي باشد . سرايت بيماري از طريق مدفوع صورت مي گيرد . مبتلايان روز بروز ضعيف ولاغر مي شوند اسهال از علايم بارز و عمومي مي باشد ، مدفوع آبكي و برنگ سفيد و پرهاي ژوليده ، بيحالي و خواب آلودگي از ديگر علايم بيماري محسوب مي گردد.
سالمونلا پولوروم : تلفات بيشتر در هفته دوم و سوم پرورش مشاهده مي شود . در سنين بالا علايم باليني حاد محسوس نيست اما توليد تخم ، ميزان باروري و هچ كاهش ميبابد . انتقال بيماري از طريق تخم صورت مي گيرد .
از ديگر بيماريهاي باكتريايي بلدرچين مي توان وباي مرغان ( پاستورلوزيس ) بوتوليسم ، عفونت بند ناف را نام برد .
در راس بيماريهاي ويروسي كريزا ، آنتريت ويروسي ، بيماري طحال مرمري و آبله مرغان قرار دارد .
كوكسيديوز از جمله بيماريهاي تك ياخته در بلدرچين مي باشد ، اين بيماري در بلدرچين هايي كه در كف سالن پرورش داده مي شوند بيشتر ديده مي شوند .
در بيماري كوكسيدوز علايمي نظير بي اشتهايي ، كز كردن و ژوليدگي پر و اسهال خوني قابل رويت است .در بيماري هيستومونيازيس نيز علايم بي اشتهايي و خردلي بودن رنگ مدفوع ديده مي شود .
